cazibə quvvesi

nurlan mamiyev

Cazibə qüvvəsi nədir?
Qədim hind müəllifləri sərbəst düşməni artıq cismin kütləsi ilə mütənasib olan və yerin mərkəzinə yönəlmiş qüvvə ilə izah etmişlər.Aristotel yeri bütün cismləri özünə cəlb edən cism kimi təsvir etmişdir. Fars astronomu Məhəmməd ibn Musa IX əsrdə fəza cismlərinin hərkətini casibə qüvvəsi ilə izah etmişdir. Əl-Biruni Xİ əsrdə hind dilində olan materialları ərəb dilinə çevirir. XII əsrdə fars alimi Əl Xəzini yerin cazibə qüvvəsini cismlə yer arasında olan məsafədən, kütlələr arasındakı fərqdən asılı olduğunu söyləmişdir. XVİ əsrdə Qalileo Qaliley cismin sərbəst düşməsini bərabərsürətli hərəkət adlandırıb, kütlədən asılı olmadığını təsvir edir. İngilis alimi Robert Huk (Robert Hooke) 1670-ci ildə cazibə qüvvəsini cismin xassələrindən və onlar arasındakı məsafədən asılı olmasını sınaqlarla göstərmişdir.

İlk dəfə yerin cazibə qüvvəsini riyazi şəkildə təsvir etməyə çalışan İsaak Nyuton olmuşdur. Onun təsvir etdiyi Nyuton qravitasiya nəzəriyyəsi astronomiyada tətbiq oluna biləcək ilk nəzəriyyə idi. XX əsrin əvvəlinə qədər bu sahədə bir çox nəzəriyyələr yaransada onlar sonradan yaranan Eynşteyn nəzəriyyəsi tərəfindən sıxışdırılmışdır.

1916-cı ildə Albert Eynşteyn tərəfindən işlənmiş nisbilik nəzəriyyəsində qravitasiya fəza vaxtının həndəsi xassələrindən asılı olaraq verilir. Bu fəza verilmiş enerjiyə uyğun olaraq əyilir. Nyutonun təklif etdiyi qravitasiya qüvvəsi isə bunun sərhəd halı kimi baxılır.

Cazibə tək bir fenomen deyil. 'Reallıq' ın iki versiyası var. Bir Yerləşmə, ikinci versiyası isə bizə yaddır.
Bizim üçün Cazibə bizi quruda saxlayır.

Necə?

Atmosfer təzyiqi (yuxarıda) bizi Hava- nın ağırlığından itələyir.Su bədənində batan bir cisim kimidir.Suyun ağırlığı ilə yaradılan atmosfer təzyiqi artdıqca cismin çəkisi cismin sıxlığına birbaşa nisbətdə artır.
Suya duz əlavə edərək limon üzməyə başlayır.Ağırlıq indi daha sıx suyun yuyulması ilə tərs mütənasib olur.
Sıxlıq obyektin ağırlığını yaradır. Daha sıx: cismin səthində daha çox kütlə, hava çəkisi artdı.
Həcminə görə, balıq bütün canlıların ən ağır ətidir. Balıq böyüdükcə ət daha sıx olur və okeanın dibinə batmağa imkan verir. torpaq heyvanının cəsədi suda səth səviyyəsində üzür.

Bir karnavalda 'rotor gəzintisi'. Gedişin fırlanma sürəti (33 at / min) səbəbiylə divara yapışırsınız, cazibə qüvvəsi yalnız 33 at / min ilə rədd edilir. Belə deyəkdə siz 5 N (Nyuton) divara yumruğ vursaz, divarda həmçinin sizə 5 N vuracaq

Cazibə qüvvəsinin yaranmasına səbəb olan nədir?

Eynşteynin keçmiş müəllimlərindən biri, Minkowski adlı bir adam, xüsusi nisbi nəzəriyyə maraqlı bir şəkildə ifadə edilə biləcəyini göstərdi.

Yaşadığımız dünya dörd ölçüdən, üç ölçülü məkandan ibarətdir və tam zamanla deyil, zamanla (əslində zamanların kökü mənfi 1 ilə vurulan zaman) ibarətdir.Bunu başa düşmək asan deyil, amma dediyimiz kimi, kosmik zamanın çox qəribə xüsusiyyətləri var. Xüsusilə, məkan ölçülərindən birində hərəkət edərkən zamanla istəmədən səyahət edirsən.Bunu hiss etməyəcəksiniz, həqiqətən narahat olduğunuz müddətcə heç bir şey olmayacaq, ancaq müşahidə edən biri zamanla səyahət etdiyinizi söyləyir. Əlbətdə ki, biz həmişə vaxtında səyahət edirik, ancaq kosmosda gəzdiyiniz zaman zamanında gözlədiyinizdən daha az səyahət edirsiniz.Bu təsirin ən məşhur nümunəsi "Əkizlər Paradoksu "dur.

Elektromaqnit sahələri kimi bəzi şeyləri dörd ölçülü cisim kimi düşünmək ümumiyyətlə daha yaxşıdır.
Yəni bunun cazibə ilə nə əlaqəsi var? Olduqca sadədir! Yuxarıda vaxt kütləsi aşkar edildikdə, onu pozur, buna görə zamanla səyahət etmək artıq kosmosda (sürətlənməkdə) irəliləyir, kosmosda səyahət zamanla səyahət etməyinizə səbəb olur. Başqa sözlə, sadəcə mövcud olanlarla kosmosda hərəkət etməlisiniz - bu cazibə qüvvəsidir.

Bu cazibə nəzəriyyəsinin (Ümumi Nisbilik) xüsusi üstünlüyü ondan ibarətdir ki, cazibə qüvvəsinin bütün müşahidə olunan xüsusiyyətlərini bir vuruşda izah edir.Məsələn, cazibə qüvvəsi bütün cisimlərə və maddələrə eyni dərəcədə hərəkət etməsi bir qüvvə kimi deyil, məkan zamanının pozulması kimi hərəkət edəcəyi aydındır.
Sizə çox yaxın bir yer yarandıqda, hər hansı bir planetdən və ya ulduzdan uzaq bir boşluq içində olduğunuzu düşünün. Başınıza bir şey gəldiyini bilməyəcəksiniz, heç bir güc hiss etməyəcəksiniz, ancaq planetə doğru sürətlənməyə başladığınızı görəcəksiniz. Kosmosda səyahət etdiyiniz kimi, ancaq sizi seyr edən insanlar kimi, vaxtında səyahət etdiyinizi bilmirsiniz.

Cazibəni hiss edə bilərikmi?

Etmədiyimizi iddia edə bilərsiniz.Nə olursa olsun, zaman keçdikcə dünyanın mövcudluğundan yaranan məkan-zaman təhrifi bədəninizi dünyanın mərkəzinə doğru sürətləndirir. Ancaq ayaqlarınız yerə toxunduğunda, mərtəbə ayaqlarınıza yuxarıya doğru bir qüvvə verir və bu da sizi əks istiqamətə itələyir. Başqa sözlə, ayağınıza təsir edən yerin gücü ilə məkan zamanına görə yuxarıya doğru sürətlənirsiniz.Sürətləndiyiniz zaman sizi yenidən avtomobil oturacağınıza itələyən eyni gücdür, həqiqətən nə olursa olsun, oturacaq sizi irəliyə aparır.Kainatdakı bütün cisimlər nisbi mövqeyini qorumaq üçün hərəkətə ehtiyac duyurlar, ancaq bu sürətləri təsəvvür edin, çünki biz sıfır sürətlə anadan olmuşuq, bu bizim üçün normaldır.cazibə quvvesi
foto